Joomla 3.1 Template by iPage Coupon

Dymaczewo Nowe 2005

AKREDYTOWANE LABORATORIUM POMIARÓW DOZYMETRYCZNYCH W INSTYTUCIE ENERGII ATOMOWEJ



B. Filipiak
Z. Haratym
E. Józefowicz
K. Józefowicz
T. Pliszczyński                         

Instytut Energii Atomowej
Otwock-Świerk
 
AKREDYTOWANE LABORATORIUM POMIARÓW DOZYMETRYCZNYCH W INSTYTUCIE ENERGII ATOMOWEJ

Prawidłowe funkcjonowanie ochrony radiologicznej opiera się na wiarygodnych pomiarach różnych wielkości dozymetrycznych. Dotyczy to kontroli dawek indywidualnych w narażeniu zawodowym jak również dawek w środowisku.

LPD-IEA realizuje następujące zadania:

1.pomiary w celu określenia obciążającej dawki efektywnej:

§ skażenia wewnętrzne izotopami γЇ- promieniotwórczymi z pomocą Licznika Promieniowania Ciała Człowieka,

§ skażenia tarczycy izotopami jodu w Liczniku Promieniowania Tarczycy,

§ skażenia wewnętrzne izotopami α i β - promieniotwórczymi metodami radiochemicznymi,

§ skażenia wewnętrzne izotopami α - promieniotwórczymi poprzez kontrolę środowiska w miejscu pracy.

2.pomiary w celu oceny narażenia środowiska:

§ pole promieniowania fotonowego na terenie ośrodka,

§ aktywność wód opadowych i bieżących,

§ aktywność ścieków i wód technologicznych,

§ aktywność aerozoli w powietrzu atmosferycznym,

§ aktywność mułów i osadów,

§ aktywność gleby, trawy i żywności.

3.wzorcowanie przyrządów dozymetrycznych:

§ w polu promieniowania gamma,

§ w polu promieniowania neutronowego i mieszanego,

§ do pomiarów skażeń powierzchniowych.

W ubiegłym roku LPD uzyskało akredytację jako laboratorium pomiarowe w dziedzinie kalibracji aparatury dozymetrycznej oraz jako laboratorium badawcze w dziedzinie oceny narażenia wewnętrznego.

W celu walidacji metod pomiarowych i obliczeniowych LPD uczestniczy w wielu porównaniach krajowych i międzynarodowych. W ostatnim okresie braliśmy udział w trzech porównaniach:
1.Organizowanym przez Międzynarodową Agencję Energii Atomowej - dotyczyło ono oszacowania aktywności wnikniętej oraz skutecznej dawki obciążającej bazując na opisie zdarzenia oraz wynikach różnego typu pomiarów skażeń wewnętrznych. W ramach porównania ocenianie było narażenie od 3H, 90Sr, 137Cs, 60Co, 239Pu, 241Am i uranu.
2.Organizowanym wspólnie przez PAA i ICHiTJ – dotyczącym pomiarów skażeń wody, gleby i mąki izotopami 137Cs i 90Sr.
3.Organizowanym przez francuskie stowarzyszenie PROCORAD (Stowarzyszenie na rzecz promocji kontroli jakości w pomiarach radiotoksykologicznych) – dotyczące pomiarów skażeń moczu izotopami 57Co, 60Co, 137Cs, 90Sr oraz 3H i 40K.


JAKOŚĆ POMIARÓW DOZYMETRYCZNYCH W OCHRONIE RADIOLOGICZNEJ W ASPEKCIE PRZEPISÓW METROLOGICZNYCH ...



H. Dzikiewicz-Sapiecha
M. Bogusz
R. Siwicki                             

Centralne Laboratorium Ochrony Radiologicznej
Warszawia
 
JAKOŚĆ POMIARÓW DOZYMETRYCZNYCH W OCHRONIE RADIOLOGICZNEJ W ASPEKCIE PRZEPISÓW METROLOGICZNYCH I LEGISLACYJNYCH

Obecnie działania służb dozymetrycznych w zakresie ochrony radiologicznej powinny zapewniać odpowiednią do celu monitoringu jakość wykonywanych pomiarów oraz ich wiarygodność w skali krajowej oraz międzynarodowej.

W referacie omówiono podstawowe czynniki wpływające na spełnienie powyższych wymagań z uwzględnieniem krajowych i międzynarodowych zaleceń, przepisów metrologicznych i legislacyjnych oraz norm ISO i IEC.

Podstawowe zasady „dobrych pomiarów” i powiązane z nimi dokumenty są następujące:

• zastosowanie w monitoringu indywidualnym i otoczenia dawkomierzy pasywnych i/lub aktywnych mierzących dawki i moce dawek w wielkościach operacyjnych ICRU; zalecenia międzynarodowe – the International Basic Safety Standards for Protection IAEA , the European Directive 96/29 EURATOM; międzynarodowy i krajowy układ SI;
• posiadanie wiarygodnych danych otrzymanych na podstawie badania typu dawkomierzy indywidualnych i mierników mocy dawki i dawki, Ustawa „Prawo o miarach” - prawna kontrola metrologiczna, normy IEC dla mierników elektronicznych, normy ISO dla dawkomierzy pasywnych;
• wybór i stosowanie dawkomierzy o parametrach technicznych właściwych dla potrzeb realizowanego rodzaju monitoringu (np. rutynowy, problemowy, specjalny) oraz sytuacji radiologicznej; Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie wymagań sprzętu dozymetrycznego;
• kalibracja dawkomierzy lub napromienianie dawkomierzy pasywnych wzorcowymi dawkami w akredytowanych laboratoriach wzorcujących (Ustawa Prawo Atomowe)z zastosowaniem referencyjnych pól promieniowania oraz zwalidowanych procedur pomiarowych zgodnie z normami PN/ISO-4037 część 1, 2 i 3; obowiązek wzorcowania miernika przed pierwszym stosowaniem oraz rekalibracja okresowa raz na 24 miesiące lub raz na 12 miesięcy, w zależności odpowiednio od posiadania lub braku źródła kontrolnego.

• oszacowanie niepewności pomiarów zgodnie z zasadami zawartymi m.in. Przewodniku ISO „Wyrażanie niepewności pomiaru”, w którym ujednolicono zasady obliczania i wyrażania niepewności pomiaru, umożliwiając jednoznaczną interpretację wyników pomiarów.

Na podstawie analizy sprzętu dozymetrycznego kalibrowanego w 2004 roku w Pracowni Wzorcowania – DLWW (certyfikat akredytacji PCA Nr AP 057) oszacowano, że jedynie 5 % całkowitej liczby przyrządów stanowią dawkomierze umożliwiające pomiar indywidualnego równoważnika dawki Hp(d), oraz 8 % to dawkomierze środowiskowe wyznaczające przestrzenny H*(10) i kierunkowy H’(d) równoważnik dawki.


KRYTERIA STOSOWANIA INDYWIDUALNEGO MONITORINGU RUTYNOWEGO "IN VIVO" I "IN VITRO" DLA OCENY ...



B. Filipiak
Z. Haratym
E. Józefowicz
J. Ośko
T. Pliszczyński                                   

Instytut Energii Atomowej
Otwock-Świerk
 
KRYTERIA STOSOWANIA INDYWIDUALNEGO MONITORINGU RUTYNOWEGO "IN VIVO" I "IN VITRO" DLA OCENY NARAŻENIA WEWNĘTRZNEGO PRACOWNIKÓW

W opracowaniu przedstawiono podstawowe kryteria szacowania narażenia wewnętrznego zależnie od spodziewanego poziomu narażenia. Wprowadzono pojęcie wartości krytycznej dla rutynowego monitoringu. Omówiono także sposób szacowania niepewności związanej z rodzajem i wielkością wyników pomiaru.

 


KALIBRACJA RADIOMETRÓW PROMIENIOWANIA GAMMA - JAK ZAPEWNIĆ WYSOKA JAKOŚĆ WZORCOWANIA



M. Weinreb
K. Zbroja
B. Marczewska
P. Bilski                                

Instytut Fizyki Jądrowej
Polskiej Akademii Nauk
Laboratorium Dozymetrii Indywidualnej i Środowiskowej
Kraków
 
KALIBRACJA RADIOMETRÓW PROMIENIOWANIA GAMMA - JAK ZAPEWNIĆ WYSOKA JAKOŚĆ WZORCOWANIA

Zgodnie z obowiązującymi w Polsce przepisami, przyrządy dozymetryczne powinny być regularnie wzorcowane w akredytowanym laboratorium pomiarowym. Laboratorium Wzorcowania Przyrządów Dozymetrycznych (LWPD), działające w Instytucie Fizyki Jądrowej PAN w Krakowie, uzyskało akredytacje Polskiego Centrum Akredytacji w roku 2001, jako pierwsze w Polsce. Zakres akredytacji obejmuje radiometry i dozymetry promieniowania gamma oraz mierniki skażeń powierzchni.

Akredytacja stanowi ogólne potwierdzenie funkcjonowania w laboratorium systemu jakości opartego na normie PN ISO/IEC 17025. Dla użytkownika oddającego radiometr do wzorcowania w Laboratorium, interesującym może być poznanie jakie konkretnie elementy tego systemu zapewniają, że podawane na świadectwie wzorcowania współczynniki kalibracyjne są zgodne z rzeczywistością. W przypadku LWPD w Krakowie wymienić można przede wszystkim:

- regularne uczestnictwo z bardzo dobrymi rezultatami w pomiarach kontrolnych organizowanych przez Międzynarodową Agencję Energii Atomowej (IAEA) w ramach sieci Dozymetrycznych Laboratoriów Wzorców Wtórnych (SSDL)
- spójność pomiarową z państwowym wzorcem jednostki kermy w powietrzu w Głównym Urzędzie Miar, zapewnioną poprzez wzorcowy dozymetr komorowy
- regularne kontrole pola promieniowania przy pomocy komory jonizacyjnej
- procedury dokładnego pozycjonowania wzorcowanego przyrządu w osi wiązki promieniowania przy pomocy lasera i układu optycznego.


KALIBRACJA DAWKOMIERZY STOSOWANYCH W RADIOTERAPII W POLSCE



W. Bulski
P. Ulkowski
B. Gwiazdowska                                        

Zakład Fizyki Medycznej
Centrum Onkologii
Warszawa
W Polsce istnieją 23 ośrodki onkologiczne prowadzące radioterapię wiązkami zewnętrznymi, a 25 ośrodków prowadzi brachyterapię (20 z nich prowadzi tele i brachyterapię). W sumie w Polsce zainstalowanych jest 70 aparatów do teleterapii (51 akceleratorów i 19 aparatów Co-60) oraz 39 aparatów do brachyterapii (13 HDR, 22 LDR, 4 PDR). Ośrodki te posiadają około 70 dawkomierzy terapeutycznych. Są to dawkomierze pochodzące od ok. 10 producentów, jednak większość z nich pochodzi od trzech producentów: Unidos PTW (55%), Dose1 Farmer (35%), Keithley (7%). Każdy ośrodek powinien mieć przynajmniej jeden dawkomierz z ważnym świadectwem kalibracji. Świadectwo kalibracji może tylko otrzymać dozymetr posiadający zatwierdzenie typu prze laboratorium wzorca pierwotnego. Ważność świadectwa kalibracji wynosi 3 lata. Świadectwo takie może wydać tylko upoważnione laboratorium. W Polsce laboratorium takim jest działające z Zakładzie Fizyki Medycznej Laboratorium Wtórnych Wzorców Dozymetrycznych (LWWD)

Zakład Fizyki Medycznej (dawniej Pracownia Fizyczna Instytutu Radowego, powstała w 1934 r.) był jedną z pierwszych placówek na świecie, która dzięki inicjatywie i projektom Marii Skłodowskiej-Curie stała się terenem ścisłej współpracy lekarzy i fizyków.

Od zarania istnienia Zakładu wielką wagę przywiązywano do rozwoju metod dozymetrycznych jako niezbędnego elementu dokładności i wiarygodności metod diagnostycznych i terapeutycznych. Wiązało się to również z uprawnieniami jakie, już przed wojną, nadawały Zakładowi czynniki rządowe w zakresie wykonywania pomiarów lub atestowania preparatów i przyrządów na terenie całego kraju. Podobnie w roku 1945 Ministerstwo Zdrowia powołało w Zakładzie Centralną Pracownię Pomiarów Radiologicznych, odpowiedzialną za pomiary dozymetryczne urządzeń radiologicznych w Polsce (działała do 1957 r.). W roku 1966, Główny Urząd Miar wraz z MZiOS powołał w Zakładzie Laboratorium Wtórnych Wzorców Dozymetrycznych, włączone w roku 1988 do międzynarodowej sieci: WHO/IAEA Network of Secondary Standard Dosimetry Laboratories (SSDLs). Do najważniejszych obowiązków Laboratorium należy kalibracja dawkomierzy i prowadzenie auditów w zakresie kontroli jakości w radioterapii w ośrodkach onkologicznych w Polsce.

LWWD posiada krajowy wtórny wzorzec dozymetryczny, elektrometr Keithley typ 6517A z dwiema komorami jonizacyjnymi typu Farmer NE 2571. Komory te są kalibrowane co 3 lata w laboratorium IAEA w Wiedniu. IAEA kontroluje co roku poprawność wyznaczania dawki przez LWWD.

Obecnie LWWD przeprowadza kalibrację około 20 dawkomierzy rocznie. Każdy dawkomierz wyposażony jest w 2 lub więcej komór jonizacyjnych. Kalibrację przeprowadza się w wiązce promieniowania aparatu Co-60, oraz w wiązce elektronów 22MeV. Na życzenie użytkownika przeprowadza się również kalibrację w wiązce promieniowania X w zakresie napięć 90-290 kV. Kalibracje przeprowadzane są według procedur zalecanych przez Międzynarodową Agencję Energii Atomowej (IAEA) podanych w raportach Technical Report Series 277 (kalibracja w powietrzu) lub 398 (kalibracja w wodzie). Kalibracja w wodzie prowadzona jest od początku 2003 roku. Obecnie każda komora kalibrowana jest w powietrzu i w wodzie, a od 2006 planuje przeprowadzanie kalibracji tylko w wodzie, zgodnie z panującą obecnie tendencją w czołowych laboratoriach świata. Działalność LWWD jest aktualnie wspomagana przez dotację finansową Państwowej Agencji Atomistyki.