Joomla 3.1 Template by iPage Coupon

Dymaczewo Nowe 2004

DOZYMETRY INDYWIDUALNE  NOWE PERSPEKTYWY



K. J. Zawanowski                                                           

CANBERRA PACKARD Sp. z o.o.
Warszawa
 
DOZYMETRY INDYWIDUALNE – NOWE PERSPEKTYWY

 Coraz częstsze stają się przypadki pojawiania się źródeł promieniotwórczych w miejscach, gdzie nie powinny występować. Takie „sieroce” źródła znajdywane są nie tylko na składowiskach złomu czy wykrywane na przejściach granicznych; lokalizowane są również w budynkach użyteczności publicznej, w bankach, na dworcach, terminalach pasażerskich, samochodach osobowych etc. Wzrost terroryzmu światowego i potencjalne zagrożenie akcjami, w których mogą zostać wykorzystane substancje promieniotwórcze, jest dodatkowym czynnikiem powodującym, że opinia publiczna zaczyna się baczniej przyglądać problemom związanym z narażeniem na promieniowanie jonizujące pochodzące od ukrytych substancji promieniotwórczych. Również wśród osób nie narażonych zawodowo na promieniowanie jonizujące, daje się zauważyć zwiększone zainteresowanie urządzeniami służącymi do pomiarów tego typu promieniowania.

Wychodząc naprzeciw zapotrzebowaniu społecznemu, producenci zajmujący się opracowywaniem i wdrażaniem aparatury dozymetrycznej wprowadzają na rynek nowe typy sprzętu przeznaczonego dla indywidualnego użytkownika. Ta aparatura to elektroniczne dozymetry osobiste (EPD – Electronic Personal Dosimeter), nie tylko wykorzystujące nowe koncepcje w zakresie rozwiązań funkcjonalnych i technologicznych ale także zapewniające dostęp do znacznej liczby wyników pomiarowych oraz charakteryzujące się większą czułością oraz znacznie dłuższy czasem pracy z tym samym źródłem zasilania w porównaniu z przyrządami jeszcze do niedawna dostępnymi na rynku.

W referacie omówiono tendencje występujące w konstrukcji nowych typów elektronicznych dozymetrów osobistych. Zaprezentowano przykłady konkretnych rozwiązań dozymetrów indywidualnych pracujących jako urządzenia samodzielne lub w sieciach teleinformatycznych, dzięki czemu staje się możliwe prowadzenie w sposób ciągły monitoringu personelu oraz kontrolę radiologiczną terenu, na którym urządzenia są wykorzystywane. Przedstawiono istotne z punktu widzenia użytkownika dane techniczne świadczące o funkcjonalności dozymetrów i ich możliwościach pomiarowych. Omówiono koncepcję wykorzystania specjalnego pakietu oprogramowania, który uwzględniając w sposób ciągły („on line”) aktualną wartość tła promieniowania pochodzącego z otoczenia uniezależnia pomiary od jakichkolwiek chwilowych jego fluktuacji pozwalając na identyfikację zewnętrznych źródeł promieniowania o niewielkich aktywnościach.

W podsumowaniu zasygnalizowano zawsze interesujące bezpośredniego użytkownika/inwestora aspekty ekonomiczne związane ze stosowaniem zaprezentowanych przyrządów.


ANALIZA NARAŻENIA PACJENTÓW PO ZABIEGACH...



K. Mikołajczyk
P. Czyszkowski                                                              

Zakład Radiologii Lekarskiej
10 Wojskowy Szpital Kliniczny z Polikliniką
Bydgoszcz
 

ANALIZA NARAŻENIA PACJENTÓW PO ZABIEGACH

RADIOLOGII INTERWENCYJNEJ

 Wyróżniamy trzy rodzaje ekspozycji promieniowania jonizującego: zawodową medyczną i środowiskową. Grupę kilku specjalności, narażonych na ekspozycję zawodową chroni szereg, aktów prawnych, przepisów, wynikających z nich instrukcji oraz metod postępowania mających na celu minimalizację dawki pochłoniętej. Ze względu na powszechnie znany niekorzystny wpływ promieniowania jonizującego na zdrowie, przepisy ochrony radiologicznej muszą być restrykcyjnie przestrzegane w zakładach diagnostycznych. Szczególnym miejscem, potencjalnie dużego narażenia na promieniowanie jonizujące, są pracownie radiologii interwencyjnej, gdzie wykonuje się bardzo złożone, długotrwałe, procedury terapeutyczne wymagające stosowania promieniowania RTG. Dawki otrzymane przez personel i pacjenta są wynikiem wielu czynników: rodzaju procedury, doświadczenia personelu, jakości stosowanego sprzętu jednorazowego, typu aparatu RTG. W przypadku pacjentów, często zabiegi interwencyjne są poprzedzone diagnostyką obrazową (badania konwencjonalne, tomografia komputerowa), czego wynikiem jest kumulacja dawek otrzymanych przez jednego pacjenta. Należy zatem, nieustannie monitorować dawki pochłonięte przez pacjentów, w celu zminimalizowania ujemnych skutków napromieniowania. W przypadku przekroczenia dawki pochłoniętej w skórze pacjenta wynoszącej 1 Gy dla procedur, które mogą być powtarzane oraz 3 Gy dla dowolnej procedury należy:

- odnotować fakt w dokumentacji pacjenta,
- zlokalizować rozmiar napromieniowania,
- poinformować pacjenta o skutkach promieniowania,
- określić kliniczne następstwa promieniowania,
- wskazać działania profilaktyczne, diagnostyczne i leczenie wczesnych uszkodzeń popromiennych w celu zminimalizowania wystąpienia późniejszych, patologicznych zmian,
- w przypadku przeprowadzania badań kontrolnych (pracownie RTG) zminimalizować czas procedury oraz zastosować możliwie pełną ochronę przed promieniowaniem.


STAN OBECNY I PERSPEKTYWY ROZWOJU LABORATORIUM POMIARÓW DOZYMETRYCZNYCH W IEA



T. Pliszczyński
B. Filipiak                                          

Instytut Energii Atomowej
Otwock-Świerk          

 
STAN OBECNY I PERSPEKTYWY ROZWOJU LABORATORIUM POMIARÓW DOZYMETRYCZNYCH W INSTYTUCIE ENERGII ATOMOWEJ

  Prezentacja pokazuje aktualne możliwości pomiarowe dotyczące oszacowania narażenia wewnętrznego osób i kalibracji aparatury dozymetrycznej oraz zakres usług jakie świadczy LPD dla IEA i innych zewnętrznych zleceniodawców.

LPD jest jedynym w Polsce laboratorium dysponującym unikalnym urządzeniem jakim jest Licznik Promieniowania Ciała Człowieka oraz innymi urządzeniami i pracowniami umożliwiającymi w pełni ocenić narażenie od skażeń wewnętrznych. Ponadto dysponuje halą kalibracyjną z wzorcowymi polami gamma neutronowymi i mieszanymi przeznaczonymi do wzorcowania aparatury dozymetrycznej oraz źródłami wzorcowymi do kalibracji mierników skażeń powierzchniowych.

Jednocześnie prezentujemy realizowane przez LPD zadania programu monitoringu środowiska dotyczącego oceny wpływu ośrodka jądrowego i składowiska odpadów promieniotwórczych na otoczenie.


KONTROLA DOZYMETRYCZNA PROCESÓW STERYLIZACJI...



W. Głuszewski
P. Panta
Z. Zimek                                                                       

IInstytutu Chemii i Techniki Jądrowej (IChTJ)
Warszawa       
 

KONTROLA DOZYMETRYCZNA PROCESÓW STERYLIZACJI

I HIGIENIZACJI RADIACYJNEJ

 Techniki radiacyjne, a w szczególności wiązka szybkich elektronów znajdują ciągle nowe zastosowania. Istnieje, więc stała potrzeba informowania o nowych instalacjach i postępie w dziedzinie radiacyjnej modyfikacji własności materiałów. Jest to tym bardziej uzasadnione, że zmianom podlegają przepisy dotyczące sterylizacji i higienizacji wyrobów medycznych oraz spożywczych. Celem komunikatu jest podsumowanie wyników ostatniej Szkoły Sterylizacji i Higienizacji Radiacyjnej ze szczególnym uwzględnieniem zagadnień kontroli dozymetrycznej procesu napromieniania [1].

Szczególnym przypadkiem wykorzystania akceleratorów elektronów jest sterylizacja radiacyjna wyrobów medycznych. Rozwój tej nowoczesnej metody tzw. zimnego wyjaławiania stymulowany był w znacznym stopniu zapotrzebowaniem na produkowany z tanich tworzyw sztucznych sprzęt jednorazowego użytku [2]. Jego upowszechnienie w dużej mierze ograniczyło rozprzestrzenianie się wielu groźnych chorób zakaźnych. Metody radiacyjne znalazły zastosowania również w innych dziedzinach np. farmacji, kosmetyce, zielarstwie, produkcji przypraw itd. [3]

Specyfika promieniowania jonizującego wymaga przy każdym nowym opracowaniu technologicznym przeprowadzenia analiz uwzględniających: przeznaczenie wyrobu, rodzaj i kształt tworzywa, sposób pakowania, ekonomikę przedsięwzięcia itd. Należy pamiętać, że zbyt mała dawka pochłoniętej energii nie gwarantuje osiągnięcia zamierzonego efektu technologicznego, natomiast zbyt duży może spowodować uszkodzenie materiału i podnosi niepotrzebnie koszt zabiegu. Trzeba od razu zaznaczyć, że obróbka radiacyjna nie zawsze prowadzi wyłącznie do degradacji tworzywa. Cały szereg polimerów stosownych w produkcji wyrobów medycznych, takich np. jak polietylen czy elastomery ulega radiacyjnemu sieciowaniu i przy odpowiednio dobranej dawce promieniowania podwyższa swoje własności mechaniczne.

Istotą przemysłowego procesu obróbki radiacyjnej jest dostarczenie produktowi określonej ilości promieniowania jonizującego, które zamieniane jest najczęściej w ciepło lub zużywane w procesach chemicznych. (np. odpowiedzialnych za śmierć drobnoustrojów w czasie sterylizacji). Warto podkreślić, że promieniowanie jonizujące działa na wszystkie składniki materiału w sposób proporcjonalny do ich zawartości, a ściślej mówiąc ich udziałów elektronowych.

W przypadku sterylizacji radiacyjnej mamy do rozwiązania kilka problemów: zaprojektowanie nowej technologii, określenie w uzgodnieniu z użytkownikiem dawki sterylizującej, rutynowa kontrola dozymetryczna dawki pochłoniętej oraz organizacja procedury z uwzględnieniem wskaźników dozymetrycznych typu ”przeszedł – nie przeszedł”. Osobnym, nieomawianym tutaj zagadnieniem jest stosunkowo prostsza dozymetria w źródłach promieniowania gamma.

Typowa instalacja radiacyjna składa się z akceleratora oraz współpracującego z nim przenośnika, na którym poruszają się pod wiązką elektronów skrzynki ze sterylizowanymi wyrobami. Najprostszym i najpewniejszym sposobem zmiany wielkości dostarczanej dawki promieniowania jest korekta szybkości taśmy przy stałych parametrach promieniowania elektronowego. Trzeba podkreślić, że akceleratory i transportery są stale kontrolowane przez urządzenia elektroniczne. Dodatkowo prowadzone badania mają jedynie na celu stwierdzenie w warunkach produkcyjnych, czy właściwie ustalono moc i energię wiązki i czy zaplanowana dawka jest dostarczana z wymaganą dokładnością. W tym celu dozymetry umieszcza się w skrzynkach, do których następnie wkładany jest sprzęt medyczny.

Dokładne i precyzyjne rozwiązanie zagadnień wpływu wielkości dawki pochłoniętej promieniowania na określone parametry materiałów wymaga opracowania odpowiednich metod dozymetrycznych i dostosowania ich do warunków doświadczenia. Związane jest to zwykle ze znacznym nakładem pracy spowodowanym stosunkowo skomplikowanym charakterem procesów wywołanych w materiałach przez promieniowanie jonizujące.

Najwygodniejszymi w dozymetrii promieniowania elektronowego okazały się metody kalorymetryczne. Wyróżniają się one swoim absolutnym charakterem, opartym na termodynamice degradacji energii pochłoniętego promieniowania jonizującego w ciepło.

Jeżeli stosowany w kalorymetrze materiał nie wypromieniowuje wtórnie znaczącej ilości energii pierwotnego promieniowania i nie akumuluje jej w przemianach fizyko-chemicznych (np. straty promieniowania hamowania, odwrotne rozpraszanie elektronów, przemiany fazowe, radiofotoluminescencja, przemiany struktury krystalicznej i radioliza) to zgodnie z drugim prawem termodynamiki pochłonięta energia w naszym przypadku wiązki elektronowej zdegraduje się nieodwracalnie w ciepło, wywołując tym samym określony wzrost temperatury w układzie kalorymetrycznym. W przypadku, gdy ciepło właściwe stosowanych w kalorymetrze materiałów jest dobrze znane, łącznie z jego poprawką temperaturową, a ponadto parametry wymiany ciepła z otoczeniem są określone wystarczająco dokładnie to układ kalorymetryczny nie wymaga kalibracji.

Energia elektronów określa ich zasięgu w napromienianym materiale i w praktyce decyduje o maksymalnej grubości warstwy sterylizowanych wyrobów. Jest ona obok mocy wiązki podstawowym parametrem technologicznym w obróbce radiacyjnej. Aby całkowicie wyeliminować możliwość wzbudzania w wyniku reakcji fotojądrowych promieniotwórczych radionuklidów dla celów przemysłowych stosuje się promieniowanie elektronowe o energii nieprzekraczającej 10 MeV.

Najprostszą, najwygodniejszą i najpewniejszą metodą pomiaru energii elektronów jest tzw. metoda klina aluminiowego. Wykorzystuje się tu zależność głębokości wnikania elektronów w materiał od ich energii. Krótko mówiąc bardziej energetyczne elektrony dotrą w aluminium na większą odległość. Analiza spektrofotometryczna zaczernienia paska folii z polichlorku winylu, umieszczonego pod takim klinem pozwala określić maksymalny zasięg elektronów i na tej podstawie obliczyć średnią energię elektronów. Analizę taką można wykonać np. przy pomocy opracowanego i wykonanego w IChTJ czytnika dawki CD 2004, zaopatrzonego w program komputerowy do obróbki uzyskanych wyników.


WZORCOWE POLA NEUTRONOWE W LABORATORIUM POMIARÓW DOZYMETRYCZNYCH IEA



P. Tulik
N. Golnik
K. Józefowicz
M. Zielczyński                                              

Instytut Energii Atomowej
Otwock-Świerk          

 
WZORCOWE POLA NEUTRONOWE W LABORATORIUM POMIARÓW DOZYMETRYCZNYCH IEA

  Laboratorium Pomiarów Dozymetrycznych (LPD) w Instytucie Energii Atomowej w Świerku prowadzi, między innymi, kalibrację przyrządów dozymetrycznych przeznaczonych do pomiarów pól promieniowania gamma, pól promieniowania neutronowego oraz skażeń powierzchniowych substancjami beta- i alfa- promieniotwórczymi. W tym celu stosowane są metody i procedury pomiarowe opracowane na podstawie zaleceń międzynarodowych, oraz wieloletnich doświadczeń własnych w kalibracji aparatury stosowanej w ochronie przed promieniowaniem. Został złożony wniosek o akredytację Laboratorium w dziedzinie kalibracji aparatury dozymetrycznej, a także pomiarów skażeń wewnętrznych.

Laboratorium dysponuje obecnie następującymi źródłami neutronowymi:

- 241Am-Be (źródło neutronowe wzorcowe, zalecane przez ISO);
- 252Cf (źródło neutronowe wzorcowe, zalecane przez ISO);
- 239Pu-Be (źródło neutronowe robocze, stosowane w kalibracjach rutynowych).

Źródła neutronowe są eksponowane w powietrzu. Mogą też być umieszczane w filtrach parafinowym lub żelaznym, w celu modyfikacji widma neutronów i udziału promieniowania gamma dla zastosowań badawczych i zamówień specjalnych; filtry nie są używane do kalibracji rutynowych.

W pracy zostaną zaprezentowane podstawowe parametry wzorcowych pól neutronowych LPD. Przedstawione zostaną mierzone wielkości dozymetryczne służące do kalibracji aparatury oraz sposoby ich określania. Zostanie również omówiony problem zmienności źródeł neutronowych w czasie oraz możliwość wykorzystania jonizacyjnych komór rekombinacyjnych do metrologii pól promieniowania neutronowego.